Pakistan Hakkında

 

PAKİSTAN HAKKINDA

 

 

GSYİH (Milyon $): 270.961 (2015 IMF)

KBGSYİH ($):  1.427 (2015 IMF)

Büyüme oranı (%): 4,5 (IMF tahmini)

Nüfus: 193.566.000 (IMF 2016)

Yüzölçümü (km²): 803.940

Başkent: İslamabad

 

COĞRAFİ KONUM

Pakistan Güney Asya’da yer almakta olup, doğusunda Hindistan, güneyinde Hint Okyanusu, güneybatısında İran, batı ve kuzeyinde Afganistan ile çevrilidir. Güneyinde yarı tropikal bir iklime sahip olan Pakistan’ın iç kesimlerinde ve yüksek kesimlerinde karasal iklim hakimdir. Pakistan’ın başkenti İslamabad’dır. Başlıca şehirleri; Karaçi, Faysalabad, Hiderabad, Gujranvala, Lahor ve Peşavar’dır.

 

Siyasi ve İdari Yapı

Pakistan, 1947 yılında bağımsızlığına kavuşarak İngiliz Hindistan’ından (British India) ayrı bir devlet haline gelmiştir. 1972 yılına kadar Batı Pakistan ve Doğu Pakistan (bugünkü Bangladeş) olmak üzere aralarında 1700 km mesafe olan iki bölümden oluşan bir ülke olan Pakistan, Bangladeş’in bu tarihte bağımsızlığını ilan etmesiyle bugünkü sınırlarına kavuşmuştur.

 

Nüfus ve İnsan Kaynakları

Pakistan dünyanın en kalabalık ülkeleri arasında dokuzuncu sırada yer almaktadır. Resmi hesaplamalara göre Pakistan’ın nüfusu 2015 yılında 189,9 milyondur. Pakistan’da çalışabilir işgücü nüfusun %33’ünü oluşturmaktadır. İstihdamın %43,7’si tarımda, %22,4’ü imalat sektöründe çalışmakta ve %33,9’u hizmetler sektöründedir. İşsizlik oranı %6,4 düzeyindedir.

 

Doğal Kaynaklar ve Çevre

Sindh bölgesinde hidrokarbon rezervleri geniş bir alana yayılmıştır. Belucistan’da doğal gaz rezervleri bulunmaktadır. Bununla beraber bölgede merkezi hükümetin kontrolü zayıftır ve yerel aşiret liderleri çıkarılan doğal gazdan daha fazla hak talep etmektedirler. Bölgede ruhsat sahibi olan bazı yabancı sermayeli şirketler Marri ve Bugti gibi aşiretlerin engellemeleri yüzünden olağanüstü hal ilan etmek zorunda kalmıştır. Belucistan’daki gaz taşıyan boru hatlarında, ülkenin diğer kesimlerinde de yapılan enerji kesintileri yüzünden sıklıkla arızalar meydana gelmektedir. Ülkede doğalgaz dışında az miktarda petrol, düşük kalitede kömür, demir, bakır, tuz ve kireçtaşı rezervleri mevcuttur.

 

GENEL EKONOMİK DURUM

Ekonomik Yapı

Pakistan’ın ekonomik gelişiminde tarım sektörünün büyük payı vardır. Ülkede gayri safi yurt içi hasılanın yaklaşık %20’sini tarım sektörü oluşturmaktadır. Başlıca tarım ürünleri; pamuk, buğday, pirinç, şeker kamışı ve mısırdır.

Pakistan’ın endüstriyel büyümesinde tekstil sektörü ağırlıklı rolü üstlenmektedir. Pek çok tüketim malı açısından kendi kendine yeterli olan Pakistan’da pamuk ve yün dokumacılığı, hazır giyim sanayi, deri ve deri mamulleri, çimento, sağlık ürünleri ve şeker, meşrubat gibi işlem görmüş gıda maddeleri Pakistan’ın temel endüstri malları arasında yer almaktadır. Ayrıca kimyasal madde üretimi de ülkede önemli bir gelişme göstermiştir.

 

Ekonomi Politikaları

Pakistan makroekonomik olarak 2009 yılında bir önceki yıla göre daha istikrarlı bir görüntü vermiştir. 2008 yılı sonunda IMF ile yapılan anlaşma neticesinde alınan kredi bu durumun en büyük sebebidir. Pakistan’ın IMF ile stand-by anlaşmasının 3. gözden geçirme bölümü Kasım 2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir. IMF, Pakistan ekonomisinin daha istikrarlı bir yapıya kavuştuğunu kabul etmiştir fakat ekonomide hala risklerin varlığına da işaret etmiştir.

Pakistan hükümetinin ekonomik istikrarı yakalama çabaları uluslararası piyasalardaki kriz ortamı ve bazı iç faktörler nedeniyle zorlukla yürümektedir. Bunun yanında IMF ile yapılan anlaşma neticesinde Pakistan Hükümetinin ve Pakistan Merkez Bankasının ekonomi politikalarındaki tek karar merci olma durumu ortadan kalkmıştır.

 

Ekonomik Performans

Pakistan ekonomisinin büyüme performansına dönemler itibariyle bakıldığında, 1980’ler boyunca yıllık ortalama %6 olan oranın 90’ların ilk yarısında %5, ikinci yarısında ise %4 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Ekonominin ve ihracatın sadece pamuk-tekstil ve buğday üçlüsü olarak son derece dar bir tabana sıkışmış olması, ülke ekonomisini doğal olarak dış şoklara ve dalgalanmaların etkilerine açık ve “kırılgan” bir hale getirmektedir. Kamu açıkları ve dış açıklar gibi makroekonomik dengesizlikler de istikrarlı ve yüksek büyüme oranlarının önündeki en ciddi engeller olarak durmaktadır.

İmalat sanayi ise, 11 Eylül 2001 saldırısından sonra geniş çaplı bir bunalıma girmekle birlikte, hemen ertesinde lağvedilen Amerikan yaptırımları ve sektöre açılan yeni krediler sayesinde toparlanma yoluna girmiştir. Bu alandaki en büyük sorun, Hindistan ile girilen siyasi ve askeri gerginlik olmaktadır. Gerginlik, bu bölgede (Afganistan ve terör eylemleri sorunlarının ön plana çıkması nedeniyle) ikinci plana düşmüş gibi görünmesine karşın, sürekli bir “potansiyel rahatsızlık kaynağı” olarak ortada durmakta ve ekonomik performansın üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır.

Pakistan’ın kalkınma programlarının uygulanmasında, uluslararası finans kuruluşları önemli rol oynamaktadır. IMF ile çeşitli anlaşmalar ve stand-by düzenlemeleri yapılmaktadır.

IMF’in Pakistan’a sağladığı “stand-by” kredileri, likidite sıkışıklığına önemli bir rahatlama getirmiştir. Bu kredilerin Pakistan ekonomisine sağladığı diğer önemli dolaylı katkı ise, Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası gibi uluslararası finansal kuruluşlar ile diğer uluslararası ve ulusal kredi kuruluşlarının ve uluslararası yatırımcıların Pakistan’ın mali güvenilirliği konusundaki tereddütlerini bir ölçüde gidermiş olmasıdır. Bu çerçevede, söz konusu uluslararası finans kuruluşları Pakistan’a yönelik kredi hatlarını hayata geçirmeye başlamışlardır.

Pakistan uzun yıllardır iç siyasi ihtilaflara maruz kalan, yabancı yatırımları düşük düzeyde olan ve sanayi ürünleri ihracatı gittikçe azalan bir ülkedir. Bütçe açığı, yüksek enflasyon oranı ve yetersiz döviz rezervleri hükümeti 2008 yılı Kasım ayında IMF ile bir Standby Anlaşması yapmaya zorlamıştır. Ülkede 2004-2007 yılları arasında ciddi seviyede elektrik sıkıntısına rağmen sanayi ve hizmet sektörlerinin katkısı ile GSYİH büyüme oranı %6-8 aralığında seyretmiştir. 2001 yılından itibaren fakirlik %10 oranında azalmış ve hükümet kalkınma harcamalarını düzenli olarak artırmıştır. Pakistan Rupisi siyasi ve ekonomik istikrarsızlık yüzünden önemli oranda değer kaybetmiştir.

 

PAKİSTAN DIŞ TİCARETİ

2001 yılından beri dünya ticaretindeki genişlemelere paralel olarak Pakistan’ın hem ihracatı hem de ithalatı sürekli artış göstermiştir. Bunun sonucunda 2001 yılında 9,1 milyar dolar olan ihracatı 2015 yılında 22,1 milyar dolara, 9,7 milyar dolar olan ithalatı da yaklaşık 44,0 milyar dolara yükselmiştir. Pakistan dış ticaret dengesi sürekli olarak açık veren ülkelerden biridir. 2015 yılında dış ticaret açığı 21,9 milyar dolara ulaşmıştır.

 

Doğrudan Yabancı Yatırımlar

Pakistan yabancı yatırımlar konusunda liberal bir politika izlemeye devam etmektedir. Bu durumun sebepleri IMF gibi uluslararası örgütlerin etkisi ve politik istikrarsızlık ve yüksek terörist saldırı riski yüzünden yatırımcıların tedirgin olmasıdır. Ülkede yatırım konusunda az sayıda sınırlama mevcutken pek çok sektör için cömert teşvikler sağlanmaktadır. 2015/16 döneminde ülkeye 1,2 milyar dolar civarındaki yabancı yatırım gelmiştir. Ülkedeki en önemli yabancı yatırımcı ülke ABD’dir. Ülkede önemli özelleştirmelerin hızla yapılmaması ve güvenlik konusundaki problemler yabancı yatırımların önündeki en büyük engeldir.

Çin Pakistan’daki en önemli yatırımcılardan biri olmaya devam etmektedir. Çin’in yatırımlarının çoğunluğu altyapı projelerine yöneliktir. Batılı yatırımcılar gibi Çin’de güvenlik konusu ile ilgilidir. Ortadoğu ülkeleri de özelleştirme projeleri devam ettiği sürece önemli yatırımcılardan olmaya devam edecektir. Çok sayıda nakit zengini körfez kökenli firma ülkede büyük yatırım projeleri ile ilgilidir.

Hükümet yeni Gwadar limanında bir endüstri bölgesi kurmayı planlamaktadır. Bu bölge yeni bir havalimanı ve karayolu bağlantıları ile Ortaasya ve Çin’e yönelik olacaktır.

Enerji sektörü özellikle Pakistan’ın kronik enerji darboğazı yüzünden yabancı yatırımcılar için gelecek vadeden bir alandır. Pakistan’ı İran ve Hindistan’a bağlayacak boru hattı projesi Hindistan’ın Pakistan güvenlik durumu hakkındaki endişelerinden dolayı askıya alınmıştır. Ancak hattın İran – Pakistan arasındaki kısmı için görüşmeler ilerlemektedir.

 

Ülkedeki Serbest Bölgeler (Özel Ekonomik Bölgeler)

Pakistan, kümeleşmiş sanayi (Industrial Clusters) bölgelerini korumaya ve geliştirmeye önem vermektedir. Birleşmiş Milletler Sınai Klkınma Örgütü-UNIDO ile işbirliği içerisinde bu bölgelerin geliştirilmesine önem verilmektedir. Gujrat Elektrikli Fan üretiminde, Vezirabad mutfak eşyaları-çatal-kaşık takımları üretiminde, Lahor dokuma kumaş üretiminde, Karaçi’nin Korangi bölgesi deri üretiminde ve Karaçi değerli taş ve mücevher üretiminde küme oluşturmuşlardır.

Bunlara ilave olarak yeni bölgeler oluşturulması planlanmaktadır. Bu bölgelerin alt yapısı ilgili şehir ve sektörler tarafından tesis edilecektir. Bölgelerin kapsamında eğitim faaliyetleri, laboratuar hizmetleri, test etme faaliyetleri, girdiler için ortak depolama faaliyetleri, aksesuarlar ve tamamlayıcı ürünlerin üretimi ve verimli olduğu yerlerde ortak pazarlama yapma faaliyetleri de yapılacaktır.

 

Pakistan’dan İhracat

Pakistan, ihracatı temel alan bir büyüme modeli seçmiş olmasına ve bu çerçevede bugüne kadar çeşitli teşvik, fiyat ve döviz kuru politikaları uygulamasına rağmen, ihracat rakamları ödemeler dengesini rahatlatacak ve ülke kalkınmasında lokomotif etkisi yapacak seviyelere çıkarılamamıştır.

Pakistan’ın ihraç kalemleri ve ihraç pazarlarının sayısının düşük olması ihracatın önündeki en büyük risk olarak durmaktadır. Pakistan toplam ihracatının %60’dan fazlasını tekstil ürünleri oluştururken, ihracatın yaklaşık yarısı 6- 7 ülkeye gerçekleştirilmektedir.

 

PAKİSTAN’A TİCARET

Pakistan Hükümeti ithalat kanunları, ithalatı yasak olmayan malların geçici ithalatına bir banka garantisi olması kaydı ile izin vermektedir. Ödenmesi gereken ithalat giderleri ödenmelidir, ancak tekrar ihraç edildiğinde bu giderler geri alınmaktadır.

 

İthalat Lisansları

Pakistan Hükümeti İsrail dışındaki bütün ülkelerden ithalata izin vermektedir. Tüm ithalatçı firmaların “Pakistan Hükümeti İhracatı Geliştirme Bürosu”na kayıt yaptırmaları gerekmektedir. İthalatçılar aşağıda sıralanan şartları yerine getirmek zorundadırlar:

– Ticaret Bakanlığı’ndan ithalat maddeleri, yasaklı/kısıtlı mallar listesinden teyid edilmelidir.

– İthalat belgelerinde her ithal edilen mal için doğru armonize kod numarasının kayıtlı olması sağlanmalıdır.

 

Ürün Standartları ile İlgili Uygulamalar

Genel olarak uluslararası standartlar Pakistan’da kabul görmektedir. Pakistan Standartlar ve Kalite Kontrol Kurumu (PSQCA); standartların hazırlanması ve uygulanması, tanıtımı, sistemin kontrolü, uluslararası standartlar organizasyonu ile işbirliği ve standardizasyonla ilgili bilgilerin yayınlanması konularında görevlidir.

Uluslararası ticarette ISO belgelerinin aranan bir doküman olması, Pakistan Hükümetini bu konuda çalışmalar yapmaya zorlamıştır. İhracatı Geliştirme Bürosu gazete ilanları ile ISO’nun önemini vurgulamakta ve firmaları konuyla ilgili seminerlere, konferanslara davet etmektedir. Hükümet ISO 9000 standardizasyonu için ücretsiz danışmanlık hizmeti vermeye başlamıştır. Danışmanlık hizmeti planlama, belgeleme, yorum ve sertifikasyonu kapsamaktadır.